به گزارش پایگاه خبری تحلیلی رودان نیوز؛ براساس گزارشهای مردمی و تائید کارشناسان و حشرهشناسان، عقربها با سوء استفاده از شکافها و درزهای موجود در زیر درب ورودی منازل و همچنین اطراف کولرهای پنجرهای، راه خود را به داخل خانهها باز میکنند؛ رنگ زرد و قالبلیت استتار این موجودات سمی، یافتن آنها را در محیط خانه دشوار ساخته و با توجه به رفتار تهاجمی و هجومی عقربها، خطر نیش زدن آنها دوچندان شده است.
افزایش دما و شرایط آب و هوایی خاص در هرمزگان که امسال از نیمه دوم فروردین ماه آغاز شده است، عقربها را وادار به ترک زیستگاههای طبیعی خود و جست وجوی پناهگاههای خنکتر و امنتر، از جمله منازل مسکونی کرده است.
این کژدمها در طول روز در گوشهای بیحرکت و پنهان کمین کرده و در هنگامه غروب و شب فعالیت خود را آغاز و به دنبال شکار خود میروند و سم خود را از طریق نیش که در انتهای دم آنها است، به شکار خود تزریق میکنند.
علاوه بر این، رفتار هجومی عقربها، خطر نیش زدن آنها را بهطور قابل توجهی افزایش داده است؛ این ویژگی، همراه با قابلیت استتار آنها، لزوم اتخاذ تدابیر پیشگیرانه جدیتر را برای محافظت از جان شهروندان، به ویژه کودکان و سالمندان، ایجاب میکند.
شناخت عقربهای سمی؛ از گونههای محلی تا عقرب قرمز هندی
باتوجه به حضور گونههای مختلف عقرب و همچنین افزایش موارد عقربگزیدگی در استان هرمزگان، شناخت انواع عقربها و میزان خطرناک بودن آنها، امری ضروری برای حفظ سلامتی شهروندان است؛ هرمزگان، با توجه به شرایط اقلیمی گرم و خشک خود، زیستگاه مناسبی برای انواع مختلفی از بندپایان از جمله عقربها، محسوب میشود.
در سراسر جهان، از حدود یکهزار و ۵۰۰ گونه عقرب شناسایی شده، تنها ۲۰ تا ۳۰ گونه خاصیت سمی دارند؛ در ایران و به تبع آن در استان هرمزگان نیز گونههای مختلفی از عقربها پیدا میشوند که برخی از آنها میتوانند خطرات جدی برای سلامتی انسان ایجاد کنند.
اگرچه شناسایی دقیق گونههای عقرب در هر منطقه نیازمند مطالعات تخصصی میدانی است، اما بر اساس تحقیقات انجام شده در مناطق مشابه با شرایط اقلیمی هرمزگان، برخی از گونهها بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. که برخی از آنها میتوانند خطرات جدی برای سلامتی ایجاد کنند.
عقرب سیاه (Androctonus crassicauda)، این گونه که معمولاً جثه بزرگتری دارد و رنگ آن سیاه یا قهوهای تیره است، در بسیاری از مناطق ایران، از جمله نواحی کویری و نیمهکویری، یافت میشود؛ نیش این عقرب میتواند دردناک باشد و در موارد نادر، عوارض جدیتری ایجاد کند.
عقرب زرد (Mesobuthus eupeus) که در رنگهای زرد روشن تا قهوهای یافت میشود، یکی از رایجترین گونهها در ایران است؛ هرچند شدت سمیت آن نسبت به برخی گونههای دیگر کمتر است، اما نیش آن نیز میتواند باعث درد، تورم و علائم سیستمیک شود.
عقرب دمسیاه (Hemiscorpius lepturus)؛ این گونه عقرب نیز که بیشتر در جنوب و جنوب غرب ایران مشاهده میشود، دارای دم تیره رنگ و بدنی به رنگ روشنتر است؛ عقرب دمسیاه به دلیل داشتن آنزیمهای خاص در زهر خود، میتواند عوارض موضعی شدیدی از جمله نکروز (مرگ بافت) ایجاد کند و در موارد نادر، کشنده باشد.
اما در سطح جهانی، گونه(Mesobuthus Tamulus) که به عقرب قرمز هندی معروف است، با میزان کشندگی قابل توجه ۴۰ تا ۳۰ درصد در هند، به عنوان یکی از مرگبارترین گونههای عقرب شناخته میشود؛ اگرچه حضور قطعی و پراکندگی این گونه خاص در هرمزگان نیازمند تحقیقات بیشتر است، اما آشنایی با آن اهمیت دارد، چرا که در صورت حضور، میتواند تهدید جدی محسوب شود.
نگاهی به آخرین آمار گزشها در هرمزگان؛ ۱۳۱۱ مورد عقربگزیدگی در ۹۰ روز
افزایش چشمگیر موارد عقربگزیدگی و مارگزیدگی در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۴ در استان هرمزگان، نگرانیهای بهداشتی را به دنبال داشته است بهطوری که دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، با اعلام آمار یکهزار و ۳۱۱ مورد عقربگزیدگی و ۱۶۷ مورد مارگزیدگی در این بازه زمانی، بر ضرورت آمادگی کامل مراکز درمانی و افزایش اقدامات پیشگیرانه در فصل گرم سال هشدار داده است.
براساس گزارش منتشر شده از سوی روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان سه ماهه نخست امسال، شهرستانهای میناب با ۲۸۸ مورد، بندرعباس با ۱۹۵ مورد، بشاگرد با ۱۷۵ مورد، جاسک با ۱۲۲ مورد و حاجیآباد با ۱۰۴ مورد، بیشترین تعداد عقربگزیدگی را به خود اختصاص دادهاند که احتمال افزایش این آمار در فصل تابستان است.
شهرستانهای میناب با ۲۸۸ مورد، بندرعباس با ۱۹۵ مورد، بشاگرد با ۱۷۵ مورد، جاسک با ۱۲۲ مورد و حاجیآباد با ۱۰۴ مورد، بیشترین تعداد عقربگزیدگی را به خود اختصاص دادهاند. در زمینه مارگزیدگی نیز، بندرعباس با ۳۰ مورد، رودان با ۲۸ مورد، حاجیآباد با ۲۷ مورد و میناب با ۲۱ مورد، در صدر آمار قرار دارند؛ این آمارها نشاندهنده تمرکز بالای این حوادث در مناطق شرقی، مرکزی و کوهستانی استان است که نیازمند توجه ویژه و آمادگی مضاعف درمانی است.
دکتر پژمان شاهرخی رییس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در این راستا اظهار کرد: بروز موارد ارجاع درمانی بینشهری عقرب گزیدگی و مارگزیدگی، از جمله اعزام هشت مورد از بشاگرد به میناب و یک مورد از رودان به بندرعباس، بر ضرورت تقویت و تجهیز مراکز درمانی در شهرستانهای دورتر تأکید میکند تا نیازهای درمانی بیماران در اسرع وقت و با کمترین جابجایی مرتفع شود.
اولین فوتی ناشی از عقربگزیدگی در بشاگرد؛ یادآوری اهمیت زمان در درمان
دکتر شاهرخی اظهار کرد: در اردیبهشتماه سالجاری، یک مورد فوتی ناشی از عقربگزیدگی در شهرستان بشاگرد در شرق هرمزگان رخ داد؛ این حادثه تلخ، که با وجود تلاش کادر درمانی و به دلیل شدت علائم و تاخیر در مراجعه بیمار به مراکز درمانی اتفاق افتاد، اهمیت حیاتی مراجعه سریع به مراکز درمانی در مواجهه با گزش جانوران سمی را بیش از پیش یادآور شد.
راهبردهای دانشگاه علوم پزشکی؛ پیشگیری، آموزش و آمادگی
رییس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان ضمن تاکید بر اینکه پیشگیری و کاهش آسیب ناشی از گزش جانوران زهرآگین، نیازمند رویکردی جامع و بینبخشی است، سه محور کلیدی از جمله بهینهسازی توزیع سرم های پادزهر، آموزش هدفمند نیروهای بومی و محلی و تقویت همکاریهای بین بخشی را بهعنوان برنامههای اولویتدار دانشگاه در این راستا معرفی کرد.
دکتر شاهرخی یادآور شد: در بهینهسازی توزیع سرمهای پادزهر؛ با اتکا به تحلیل آماری و جغرافیایی دقیق، الگوی توزیع سرمهای ضدسم در استان مورد بازنگری قرار خواهد گرفت تا دسترسی به این داروی حیاتی در مناطق مختلف تسهیل شود.
وی برگزاری دورههای آموزشی برای نیروهای بومی و محلی بهمنظور توانمندسازی آنان در انجام اقدامات اورژانسی اولیه در زمان وقوع گزش را از دیگر برنامههای دانشگاه عنوان کرد و گفت: تقویت همکاریهای بینبخشی با سازمانهایی چون محیطزیست، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و هلال احمر بهمنظور اجرای برنامههای آموزشی، آگاهسازی عمومی و اصلاح عوامل خطر محیطی، نیز در دستورکار قرار دارد.
بریدن یا مکیدن محل گزش، بستن محکم عضو با بند یا پارچه و استفاده از آتش یا یخ نه تنها بیاثر، بلکه مرگآفرین است.رییس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان همچنین با تاکید بر اینکه «گزش مار یا عقرب، یک اورژانس واقعی و با اولویت بالاست»؛ تصریح کرد: هرگونه تاخیر یا اقدام خودسرانه، میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد.
وی همچنین نسبت به اقدامات نادرست و خطرناک مانند بریدن یا مکیدن محل گزش، بستن محکم عضو با بند یا پارچه و استفاده از آتش یا یخ هشدار داد و این روشها را نه تنها بیاثر، بلکه مرگآفرین دانست.
آموزش اقدامات اولیه؛ کلید نجات جان در لحظات بحرانی
دکتر شاهرخی ابراز کرد: در صورت وقوع گزش، حفظ آرامش، عدم تحرک بیمار، بیحرکت نگه داشتن عضو آسیبدیده و قرار دادن آن در سطحی پایینتر از قلب، بستن آرام ناحیه بالاتر از محل گزش با باند پهن و مراجعه سریع به نزدیکترین مرکز درمانی مجهز، از جمله اقدامات اولیه حیاتی برای نجات جان مصدوم محسوب میشود.
وی گفت: مراکز درمانی در شهرستانهای بندرعباس، میناب، بشاگرد، جاسک، رودان و حاجیآباد، به سرمهای ضدسم و تیمهای درمانی آموزشدیده مجهز هستند و آمادگی کامل برای رسیدگی به موارد گزش را دارند.
رییس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان تاکید کرد: سلامت مردم، اولویت نخست ماست و با ارتقای دانش عمومی، آموزش مداوم کارکنان و پاسخگویی سریع، میتوان از بروز مرگ و عوارض ناشی از گزش جانوران سمی به طور موثر جلوگیری کرد؛ این امر، مسئولیتی همگانی است اما برای ما رسالتی شبانهروزی محسوب میشود.
اهمیت شناسایی و اقدامات پیشگیرانه
با توجه به تنوع گونهای عقربها و تفاوت در میزان سمیت آنها، اقدامات پیشگیرانه و شناخت علائم عقربگزیدگی برای شهروندان هرمزگانی بسیار حیاتی است؛ درزگیری منازل، پاکسازی محیط اطراف و هوشیاری در زمان فعالیت عقربها ( بهویژه شبها) میتواند از بسیاری از حوادث ناگوار جلوگیری کند.
در صورت وقوع عقربگزیدگی، مراجعه سریع به مراکز درمانی و ارائه اطلاعات دقیق در مورد نوع عقرب (در صورت امکان مشاهده) به کادر درمانی، به تشخیص و درمان بهتر کمک شایانی خواهد کرد.
انتهای خبر/
