قاسم نگاری، فعال رسانهای شهرستان رودان و مدرس سوادرسانهای هرمزگان در یادداشتی اختصصاصی برای پایگاه خبری تحلیلی روداننیوز نوشت: اگرچه حادثه کربلا در سال ۶۱ هجری قمری رخ داد، اما آنچه این واقعه را جاودانه ساخت، تنها عظمت شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش نبود، بلکه قدرت روایت و انتقال پیام این حماسه به آیندگان بود.
در حقیقت، عاشورا از همان آغاز صحنه یک نبرد بزرگ رسانهای و روایی بود و دشمنان تلاش میکردند حقیقت را پنهان کنند و قیام امام حسین(ع) را حرکتی خارج از مسیر حق معرفی نمایند، اما روایتگری حضرت زینب کبری(س)، امام سجاد(ع) و دیگر بازماندگان کربلا، نقشه تحریف را ناکام گذاشت و اگر خطبههای روشنگرانه اهل بیت(ع) در کوفه و شام نبود، شاید بسیاری از حقایق عاشورا در لابهلای تبلیغات حکومت اموی گم میشد و از این منظر میتوان گفت که بقای عاشورا بیش از هر چیز مرهون روایت صحیح آن است.
امروز نیز جهان با شکل جدیدی از جنگ روایتها مواجه است و فناوریهای نوین ارتباطی و گسترش شبکههای اجتماعی باعث شدهاند که سرعت انتقال پیام به بالاترین حد خود برسد که در چنین شرایطی، فضای مجازی به مهمترین میدان تأثیرگذاری فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده است؛ میدانی که در آن افکار عمومی شکل میگیرد، ارزشها منتقل میشوند و روایتهای مختلف برای جلب مخاطب با یکدیگر رقابت میکنند.
*فضای مجازی؛ میدان جدید روایت نهضت حسینی
محرم و عاشورا نیز از این قاعده مستثنی نیستند و امروزه میلیونها نفر در سراسر جهان از طریق تلفن همراه و شبکههای اجتماعی با مفاهیم و مراسم مرتبط با نهضت حسینی آشنا میشوند؛ تصاویر عزاداریها، سخنرانیها، پادکستهای مذهبی، کلیپهای کوتاه، اینفوگرافیکها و تولیدات چندرسانهای، ابزارهای جدیدی هستند که میتوانند پیام عاشورا را به مخاطبان جهانی منتقل کنند.
در این میان، مهمترین مسئله تنها حضور در فضای مجازی نیست، بلکه نحوه روایت کردن است. نسل جدید بیش از آنکه مخاطب پیامهای طولانی و کلیشهای باشد، به دنبال روایتهای واقعی، مستند، جذاب و قابل فهم است و جوان امروز میخواهد بداند چرا امام حسین(ع) قیام کرد، چگونه در برابر ظلم ایستاد و این پیام چه ارتباطی با زندگی امروز او دارد و پاسخ به این پرسشها نیازمند تولید محتوایی خلاقانه و متناسب با زبان مخاطب عصر دیجیتال است.
یکی از ویژگیهای مهم فضای مجازی، امکان مشارکت عمومی در تولید محتواست و در گذشته روایتگری بیشتر در اختیار رسانههای رسمی یا تریبونهای خاص بود، اما امروز هر فرد میتواند با یک تلفن همراه به یک رسانه تبدیل شود.
انتشار یک جمله الهامبخش از امام حسین(ع)، روایت یک خاطره از مراسم عزاداری، تولید یک کلیپ کوتاه یا حتی انتشار تصویری معنادار از جلوههای خدمترسانی در هیئتها، میتواند در ترویج فرهنگ عاشورا نقشآفرین باشد.
*جهاد تبیین؛ راهبرد مقابله با تحریف عاشورا
با این حال، فرصتهای فضای مجازی در کنار تهدیدهای آن معنا پیدا میکند و همانگونه که عاشورا در طول تاریخ با تحریفها و برداشتهای نادرست مواجه بوده، امروز نیز در فضای رسانهای شاهد انتشار اطلاعات نادرست، شبهات و روایتهای تحریفشده هستیم و برخی تلاش میکنند پیام عاشورا را به یک رخداد صرفاً احساسی یا تاریخی تقلیل دهند و ابعاد اجتماعی، سیاسی و تمدنی آن را نادیده بگیرند و از این رو جهاد تبیین در عرصه مجازی اهمیت دوچندان پیدا میکند.
رهبر شهید بارها بر اهمیت «جهاد تبیین» و ضرورت حضور مؤثر نیروهای مؤمن و انقلابی در میدان روایت تأکید کردهاند و عاشورا یکی از مهمترین عرصههای این جهاد است؛ روایت درست از مفاهیمی چون عدالتخواهی، مبارزه با ظلم، عزت، آزادگی، ایثار و مسئولیتپذیری اجتماعی میتواند جامعه را در برابر هجمههای فرهنگی و فکری مصون سازد.
از سوی دیگر، ظرفیت جهانی فضای مجازی فرصتی ارزشمند برای معرفی فرهنگ عاشورا به ملتهای دیگر است و امروز پیام امام حسین(ع) محدود به جغرافیای جهان اسلام نیست و مفاهیمی مانند آزادی، کرامت انسانی و مقابله با ستم، ارزشهایی جهانی هستند که میتوانند مخاطبان مختلف را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار دهند. استفاده هوشمندانه از زبانهای مختلف، قالبهای نوین رسانهای و تولید محتوای حرفهای میتواند این پیام جهانی را بیش از گذشته گسترش دهد.
*ادامه راه راویان کربلا در عصر شبکههای اجتماعی
در نهایت باید پذیرفت که عاشورا تنها یک واقعه برای سوگواری نیست، بلکه مدرسهای برای آگاهیبخشی و مسئولیتپذیری است و همانگونه که حضرت زینب(س) پس از عاشورا پرچم روایت حقیقت را بر دوش گرفت، امروز نیز فعالان فرهنگی، رسانهای و کاربران فضای مجازی مسئولیت دارند پیام این نهضت را با صداقت، دقت و جذابیت به نسلهای آینده منتقل کنند.
عاشورا به ما میآموزد که حقیقت اگر درست روایت شود، هرگز شکست نخواهد خورد و در عصر شبکههای اجتماعی، هر صفحه، هر کانال و هر کاربر میتواند ادامهدهنده راه راویان کربلا باشد و سهمی در زنده نگه داشتن پیام جاودانه «هیهات منا الذله» ایفا کند؛ پیامی که همچنان پس از قرنها، چراغ راه آزادگان جهان است.
انتهای یادداشت/
